Semando vientos...

A la patata o metá de la patata que llantamos nómase "patata madre" o "la madre" ensin más. D'esta va salir la planta y dempués les patates. Cuando arrancamos una planta pa sacar les patates vamos ver una d'elles podre, ye la madre qu'orixinó'l restu.

Equí dexo una semeya d'una güerta en Tuña (Cuartu La Riera - Conceyu Tinéu). Esti perguapu pueblu tien bien de güertes y lo que más me llamó l'atención foi que la berza ye'l productu estrella y lo que más se sema. Por desgracia, les patates taben atacaes de Mildiu.

Les patates tienen Mildiu otra vegada. Esti hongu (Phytophtora infestans) de la patata apaeció en cuasique toles güertes de Villaviciosa y téolo vistu nel Conceyu Morcín y en Tinéu.

Esta malura afeuta a toles fasteres del país, especialmente a les de más humedá, y carauterízase pola apaición de manches marrones nes fueyes de les plantes más cercanes al suelu. Propágase rápidamente y espárdese a tola planta, dando-y aspeutu de podre. Les consecuencies son permales y collechase  perpoco.

Patates con Mildiu más anvanzáu. Equí yá afeuta a tola planta.

Los paisanos colos que falé del Mildiu dixéronme que yera pol mal tiempu que tuvimos. Que la borrina ye la culpable de qu'apaeza esta enfermedá nes patates. Lo que ta pernidio ye que pa un cultivu como la patata fai falta calor y bon tiempu y esti añu les lluvies de primavera ficieron qu'hubiere muncha humedá nel suelu. Yo toi ciertu que'l cambéu climáticu tien daqué que ver con esti tiempu tan llocu que fai qu'en branu tengamos díes d'otoñu o d'iviernu.

Los espertos dicen que delles coses puen favorecer esti hongu. La humedá, como yá dixe enantes; que les patates almacenaes pa semar tean contaminaes, colo qu'al ñacer les plantes yá tan infestaes; o qu'heba grana contaminao d'estayes d'otros años, que s'espardirá pol vientu, la lluvia o la borrina, contaminando les plantes moces.

La xente tradicionalmente n'Asturies suel solfatar les patates con fungicides. Esti solfatu químicu échase un par de vegaes, cuando les plantes tan grandes, y pue facer que nun se desendolque la enfermedá. Esti añu la xente que solfató con químico tien Mildium igualmente. Nel mercáu hai solfatu ecolóxico. Una alternativa a la química nel campu. Lo meyor ye entrugar en dalguna tienda por esti tipu productu.

Campesín solfatando les patates pa lluchar escontra'l Mildiu.

Pero, ¿cómo lluchar escontra'l Mildiu?

- En primer llugar, usar patates pa semar ensin contaminar. Daqué que recomienden los espertos pero qu'entovía nun se como pues asegurate d'ello.
- Enterrar los restos de les colleches d'años pasaos o quemales, sobre too les de les estayes que tuvieron l'hongu.
- Tener los riegos de patates bien llimpios. Sallalos bien y más vegaes.
- Evitar regar les plantes. La xente diz: a les patates agua pa llantar y pa cocer, nada más.
- Semar menos patates en cada riegu, qu'heba menos densidá de plantes pa que tean meyor aireaes.
- Nun acumular patates, pa collechar nel futuru, que puedan tar contaminaes.
-A lo postrero recomiéndase solfatar como midía preventiva.

El problema del Mildiu ye pergrave y la xente que sema patates ye bien consciente d'ello. Yo toi peronvencíu que la culpa ye del cambéu climáticu y la llocura de tiempu qu'acabamos por tener que nun marca bien les estaciones y afeuta a les plantes. Espero polo menos collechar lo que semé, sinon nun se que voi cenar, quiciabes confrontos.

- ¿Quies confrontos?
-Qué ye eso.
- Comida de tontos.

Si mos presten enforma les freses y queremos tener plantes pal añu que vien... nada más tenemos qu'enterrar los guaños que-y ñacen a les freses d'anguaño y en pocu tiempu tendremos nueves plantes, que si cuidamos puen llegamos pal añu que vien.

Na semeya podemos ver una planta fresa con tres guaños. Si nun queremos tener plantes pal añu que vien val más quita-yoslos y la fresa fortaleceráse.

Guañu d'una fresa. Si lo enterramos un pocu, al poco saldrá una planta nueva.

Nos guaños yá podemos ver delles plantes nueves, que cuidándoles bien l'añu que vien van dar freses.

Ayeri paecía un día especial pa muncha xente. Yo intrigáu avereme güei hasta la güerta a ver si pasare daqué y nun vi nada fuera lo normal. Un par de tomatas que me mataron los bichos, unes cuantes fabes que nun se llograron y ñacieron descabezaes y dalgún caracol que taba poniéndose les botes coles berces.

Pero en realidá, nada de nada, nun teo consciencia de que camudara daqué.

La mio güerta ta au taba.

Lo "ñatural" ye usao por muncha xente pa facer un discursu cultural conservador, poro, la ñaturaleza nun entiende de tribes, de races, d'orientaciones sexuales... y p'amuesa una semeya.

Una llechuga y un ayu van p'Albacete, van p'Albacete y na metá del camín va y...

Anguaño, ¿somos conscientes de que tol discursu políticu se fai dende la urbe y pa la urbe?

A mi m'esmuel que lo rural solo apaeza na estaya d'ecoloxía o de sovenciones.

El mundu rural ye conservador. Se tien a conservar la vida, se ye conservador vitalmente y tamién, munches vegaes, políticamente. Pero dende la urbe ¿se conoz lo suficiente pa tenelo en cuenta na ellaboración d'un discursu emancipaor?

Los discursos lliberadores nun suelen calar nel paisanu/a de campu. ¿Daquién sabe por qué?. ¿Dalguién ye consciente d'ello?

La política de la urbe quiciabes nun val pal campu y hai que recamentar el discursu.

¿Ye la izquierda progresista, cegarata creyente nel tecnolóxicu progresu fracasáu, tan culpable de la situación d'amenorgamientu vital de la ruralidá como'l capitalismu xabaz desidioloxizáu?